2.4.  ZARFLAR

 

     “Zarflar  zaman,  yer,  hal  ve  miktar   isimleridir.  Tek  başına  sıfat  olmadığı  gibi  tek  başına  zarf  da  yoktur.  Sıfatlar  gibi  zarflar  da  tek  başlarına  bir  isimden  başka  bir şey  değildir.  Kelime  gruplarından  sıfatların,   fiillerin  ve  başka  zarfların  önüne  gelerek  onların  manasını  değiştiren  isimlerdir.”[47]

 

 

 

     2.4.1.  YER – YÖN  ZARFLARI

 

     Fiillerin  yerini  ve  yönünü  gösteren  zarflar  olup,  yöremiz  ağzında  kullanılışları  şöyledir: 

 

     aşşā   bir  cāmi  yapılió  “aşağı   bir  câmi  yapılıyor.”   (6/27),   géri  çıġdım.   “geri  çıktım.”  (6/133),  yanıñıza,  yönüñüze,  edeme  danışıñ  “yanınıza,  yönünüze,  edeme  danışın.”  (7/15), yarısı  bŏle  ġalıġ  dışarda, yarısı  da  ic  yüzünde  “yarısı  böyle  dışarıda  kalmış,  yarısı  da  iç  yüzünde (iç  tarafında)”  (8/44)

 

 

 

   

2.4.2.      ZAMAN  ZARFLARI

 

 

 

     “Bunlar  zarf  olarak  kullanılan  çeşitli  zaman  isimleridir.”[48] Yöremiz  ağzından  derlediğimiz metinlerdeki  örnekleri  şunlardır:

 

     evel  birini  yatırmiegdim  “evvel  birini  yatırmamıştım”  (1/7),  sabannan  binanıñ  orie  puslanırdım.  “sabahleyin  binanın  oraya  saklanırdım.”  (1/141),     Tanırsıñ  bundan  sōra   ömrüñ  olursa   “Tanırsın  bundan  sonra  ömrün  olursa”   (1/184),  ġalan  serbessiñ   “artık  serbestsin”  (1/187),   bıldır   bu  zamannar  gene  éyîdim. “ bir  yıldır  (geçen  yıl)  bu  zamanlar  yine  iyiydim.”  (3/79),  ġışdan  berli altaladı.  “kıştan  beri  daha  da  kötü  oldu.”  (3/82),  üç  gün  ġaldı  şie.  “üç   gün  kaldı  şeye”  (6/6),  ġışın  “kışın”,  güzün,  dün,  (Bu  örnekler  metin  dışıdır.)

 

 

     2.4.3.   DURUM  ZARFLARI

 

     “Bunlar,  hal  ve  tavır  anlatan zarflardır.  Hal  ve  tavır   anlatan  her  kelime  durum  zarfları  olarak   kullanıldığı  için bu  zarflar  sayılamayacak  kadar  çoktur.”[49] Yöremiz  ağzında  da  örnekleri  fazladır. 

 

     Géri bāladılar  “tekrar  bağladılar”  (1/4),   dā  ölüsün  çıkaramaġ  dióllar “daha  ölüsünü  çıkaramayız  diyorlar”  (1/29),  ālie  ālie   deli  olurdum “ağlaya  ağlaya  deli  olurdum “  (3/22),  ié  geçinillermiş   “iyi  geçinirlermiş”   (5/26),  Nışan  daġdılar  geldiler yāmır  yā  yā.  “Nişan  taktılar  geldiler  yağmur  yağa  yağa”  (7/20),  yañlış  yuarlaġ  ġonuşma  “yanlış  yuvarlak  konuşma”  (6/106)

 

 

 

2.4.3.      AZLIK – ÇOKLUK  ZARFLARI

 

 

 

     “Bunlar azlık-çokluk  bildiren,  miktar, derece  ifade  eden  zarflardır.”[50]  Yöremiz  ağzında  kullanılışları  şöyledir: 

 

     héç düşmió  namıssız  “hiç  düşmüyor  namussuz”  (1/7),  añ   möhim  caddede  “en  mühim  caddede”  (1/181),  egseri   bŏle  ié  geçinillermiş  “ekseri  böyle  iyi  geçinirlermiş”  (5/26),  dövletiñ  māşın  alióñ  bol  bol  “bol  bol  devletin  maaşını  alıyorsun”  (6/77),  çoġ    ié   yaşiólar “çok  iyi  yaşıyorlar”  (5/10),  eñ   yakın  emmitem “en  yakın  amcamın oğlum  ”  (8/10)

 

2.4.4.      SORU  ZARFLARI

 

 

 

     Bunlar  eylemin  yapılışını  soru  yoluyla  tamamlayan  zarflardır.

         

     nie  vurdurag? “niçin  vurduralım?”  (6/137),  hēle açıldı?  “nasıl  açıldı?”  (8/54),  ne gezióñ?   “ne  geziyorsun?”  (1/147)