2.  ZAMİRLER

       

     “Şahıs,  gösterme,  belirsizlik  ve  soru  kavramları  vererek  varlıkların  yerini  tutan  kelimelere  denir.”[32]

 

     “Zamirler,  isim  grubuna  dahil  olup,  kullanılış  bakımından  isim  gibi  muamele  görürler.  Ancak  çekim  esnasında  kökün  değişikliğe  uğraması  önemli  bir  hususiyet  arz  etmektedir.”[33]

 

    

2.2.1.      ŞAHIS  ZAMİRLERİ

 

     “Şahıs  zamirleri,  varlıkları,  şahıslar  halinde  ve  temsil  suretiyle  karşılayan  kelimelerdir.”[34]

 

     1.  Şahıs

     Ben  (1/23),   ben  (1/183),   biz  (2/5),  biz  (3/23)

 

     2. Şahıs 

     sen  (9/14),  (1/226),  siz  (11/27)

  

     3. Şahıs

     o  (10/3),  onnar   “onlar”  (8/14)

 

 

 

 

 

 

     Şahıs  Zamirlerinin  Hâl  Eklerini  Alması

 

                       

                                1.Teklik  Ş.                2.Teklik  Ş.              3.Teklik  Ş. 

 

Yalın                  ben  (1/183)                    sen (1/226)                o  (8/20)   

 

İlgi                      benim                             seniñ  (1/132)            onuñ  (1/55)       

   

Belirtme              beni  (1/161)                  seni  (1/183)              onu  (1/266)

 

Yönelme              bana  (1/98)                   saña  (1/66)               oña  (1/253)

 

Bulunma              bende (6/49)                  sende (6/143)            ondan  (1/66)

 

Ayrılma                benden  (2/11)               senden  (3/67)            ondan  (1/66)

 

Vasıta                   bennen                           sennen (1/157)           onnan  (1/75)

 

Eşitlik                   bence                             sence                          onca  (1/22)

 

 

 

 

 

 

 

                          1. Çokluk ş.                2. Çokluk ş.                  3. Çokluk ş.

 

Yalın                  biz  (3/23)                   siz  ( 7/80)                   onnar (1/137)

 

İlgi                      bizim  (1/77)              siziñ  (1/261)                onnarıñ (8/35)

 

Belirtme             bizi  (1/94)                  sizi  (3/11)                   onnarı (8/36)

 

Yönelme             bize  (1/107)              size  (3/42)                    onnara (11/64)

 

Bulunma               bizde                          sizde                  onnarda

 

Ayrılma               bizden (6/12)             sizden (7/85)                onnardan  (4/22)

 

Vasıta                  bizinen (8/106)          sizinen                           onnarnan

 

Eşitlik                  bizce                           sizce                               onnarca

 

 

 

 

  2.2.2.   DÖNÜŞLÜLÜK  ZAMİRLERİ

 

 

     “Dönüşlülük  zamirleri asıl şahıs  zamirlerinden daha  kuvvetli  bir  ifadeye  sahip  bulunan onların anlam  bakımından  daha  kuvvetlileri,  katmerlileri  olan  şahıs  zamirleri “[35] olup  “gendi”  biçimindedir.  Yöremiz  ağzında  örnekleri  şunlardır:

 

     gendi  “kendi”  (1/226),  gendiniñ  “kendisinin”  (6/37),  gendim  “kendim”  (11/95)

 

     2.2.3.   İŞARET  ZAMİRLERİ

    

     “Bunlar  işaret etmek,  göstermek  suretiyle  nesneleri  karşılayan  kelimelerdir.”[36]

 

     Yöremiz  ağzındaki  işaret  zamirleri  yazı  dilimizdekilerden  pek  farklılık   arz  etmez.  

     “Farklı  olarak  şo,  “şu”  ile  “o”  arasında şahıs  zamirlerinin  çokluk  şekillerinde  olduğu  gibi,  ilerleyici  benzeşme  olur.  Çokluk  şekilleri  bunnar,  şunnar,  onnar  şeklinde  n’li  olur.”[37]

 

     burie  “bu  araya”  (1/17),  bunu  “bunu”  (1/20),  o  (8/20),  bunnar  “bunlar”  (8/7),   şo  “şu”  (6/97),  şordan  “şuradan”  (1/18),  şorie  “şuraya”  (2/23)

 

                            1. Teklik ş.                 2. Teklik ş.             3. Teklik

    

     Yalın                  bu (1/232)                     şu (11/81)                   o (1/10)  

                                                                                      

     İlgi                      bunuñ (194)                   şunuñ (3/52)              onuñ (1/55)

 

     Belirtme               bunu  (1/71)                  şunu  (6/100)             onu  (1/218)

 

     Yönelme            buña                               şuña                           oña

 

     Bulunma           bunda (1/184)                şunda                         onda

 

     Ayrılma             bundan                           şundan                      ondan

 

     Vasıta                bunnan                           şunnan                       onnan (7/136)

 

     Eşitlik                bunca  (7/2)                   şunca                         onca

 

                

 

           1. Çokluk ş.              2. Çokluk ş.              3. Çokluk  ş.

 

     Yalın                  bunnar  (5/14)               şunnar (11/24)           onnar   

 

     İlgi                      bunnarıñ (1/96)             şunnarıñ                   onnarıñ (1/176)

      

     Belirtme              bunnarı (3/41)               şunnarı (8/111)         onnarı  (4/38)

 

     Yönelme              bunnara  (3/29)            şunnara                     onnara  

 

     Bulunma              bunnarda                      şunnarda                   onnarda   

 

     Ayrılma               bunnardan                    şunnardan                 onnardan          

 

     Eşitlik bunnarca                       şunnarca                   onnarca  

 

     Vasıta                  bunnarnan                     şunnarnan                 onnarnan   

 

 

 

 

 

     2.2.4.  SORU  ZAMİRLERİ  

 

     “Bunlar,  nesneleri  soru  şeklinde temsil  eden, onların  soru  şeklindeki  karşılıkları olan,  onları  soru   halinde  ifade eden,  onlara  soru  sormak  için  kullanılan  zamirlerdir.”[38]

 

     Yöremiz  ağzındaki  örnekleri  şunlardır:

        

     necisiñ  “necisin,  kimsin”  (1/181),  hañġısı  “hangisi”   (6/98),  nādar  “ne  kadar”  (6/124),  néremi  “neremi”  (6/150),  Nē  “ne”  (7/16),   kimler  “kimler”  (8/1),  neçesini  “nicesini”  (6/9),  ne  diólardı  “ne  diyorlardı”  (3/24), 

    

     2.2.5.   BELİRSİZLİK  ZAMİRLERİ 

     “Nesneleri  belirsiz   şekilde  temsil  eden  zamirlerdir.”[39]   

 

     Hassa  ağzından  derlediğimiz  metinlerdeki  örnekleri  şunlardır:

 

     birini  “birisini”  (1/2),    herkiş   “herkes”  (1/182),  kiminiñ  “kimisinin”  (4/10),  birucu  “bazıları”  (4/31),  biri  “biri”  (6/123),  hepisi  “hepsi”  (7/26),  hepicîn  “hepsini”  (8/53),  tümücǖnü  “bütününü,  hepsini” (8/147)